Öz

Amaç: Çalışmanın amacı annelerin besleme davranışlarının, Fenilketonüri (PKU)’li çocukların beslenme durumları ve davranışlarına etkisini saptamaktır.

Gereç ve Yöntemler: PKU Aile Derneği’ne üye 2-11 yaş aralığındaki PKU’lu çocuklar ve annelerine, yüz yüze görüşme metodu kullanılarak, ailenin sosyodemografik özelliklerini ve annenin çocuğu besleme davranışlarını belirlemeye yönelik anket formu uygulanmış, çocukların antropometrik ölçümleri alınmıştır. Geriye dönük bir günlük besin tüketim kayıtları alınarak, beslenme bilgi sistemi bilgisayar programı ile günlük alınan enerji, makro ve mikro besin ögeleri hesaplanmış ve günlük gereksinimleri karşılama düzeyleri belirlenmiştir. Çocukların antropometrik değerlendirmesi WHO AnthroPlus Programı ile yapılmış, yaşa göre ağırlık z-skoru (WAZ), yaş göre boy z-skoru (HAZ) ve yaş göre BKİ z-skoru (BAZ) değerleri hesaplanmıştır.

Bulgular: Çocukların ortalama WAZ değerinin 0.1±0.9, HAZ değerinin -0.3±1.7 ve BAZ değerinin 0.4±1.8 olduğu, annenin besleme davranışının çocuğun antropometrik ölçülerini etkilediği tespit edilmiştir (p<0.05). Çocukların enerji gereksinimleri %77.7 oranında karşılanırken, protein, B6, B12 ve C vitamini alımlarının önerilerin üzerinde, folat alımının ise önerilerin altında olduğu saptanmıştır. Annenin çocuğun beslenmeyi reddettiğinde gösterdiği besleme davranışının, çocuğun makro ve mikro besin ögesi alımları ile kan fenilalanin düzeyini etkilemediği bulunmuştur (p>0.05). Çocukların büyük çoğunluğunun (%86.7) diyetine uyumlu olduğu, diyetine uyumlu çocukların annelerinin yaşlarının ise daha yüksek olduğu saptanmıştır (p=0.03). Besin alımını reddeden çocukların annelerinin sıklıkla çocuğu beslemekten vazgeçmediği (%80.0), bir süre bekledikten sonra tekrar beslediği (%26.7) ve oyun haline dönüştürerek beslediği (%23.3) belirlenmiştir.


Sonuç: Annelerin besleme davranışları çocukların beslenme durumunu etkilemektedir. PKU’lu çocukların yaşam boyu uyguladıkları diyet tedavisine uyumu arttırmak için ebeveynlere destekleyici beslenme eğitimleri planlanarak, tedavinin bir parçası haline getirilmesi sağlanmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Fenilketonüri, beslenme davranışı, Anne davranışı,, Beslenme durumu,, Metabolik bozukluklar

Kaynakça

  1. Türkiye İstatistik Kurumu Aile Yapısı Araştırması (TÜİK). Erişim tarihi: 16 Eylül 2019. E erişim https://ailevecalisma.gov.tr
  2. Tokatlı A. Doğuştan metabolik hastalıklara tanısal yaklaşım. Güncel Pediatri 2006; 4:133-8.
  3. Tolunay İ, Yıldızdaş RD, Horoz ÖÖ, Petmezci E, Ekinci F, Mungan N. Doğuştan metabolik hastalıkların tedavisinde ekstrakorporeal yöntemler. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi 2015;4:509-19.
  4. Köksal G, Özel Gökmen H. Çocuk Hastalıklarında Beslenme Tedavisi, Doğuştan Metabolizma Hastalıkları. 1. Baskı. Ankara: Hatiboğlu Basım ve Yayım San, Tic, Ltd, Şti, 2015:359-547.
  5. Blau N, Spronsen FJ, Levy HL. Phenylketonuria. Lancet 2010;376:1417-27.
  6. Ahring K, Be ́langer-Quintana A, Dokoupil K. Dietary management practices in phenylketonuria across European centres. Clin Nutr 2009;28:231-6.
  7. Loeber JG. Neonatal screening in Europe; the situation in 2004. J Inherit Metab Dis 2007;30:430–8.
  8. Özbaş S. Türkiye’de yenidoğan tarama programı. Uluslararası Katılımlı IX. Metabolik Hastalıklar ve Beslenme Kongre Kitabı. Uluslararası Katılımlı IX. Metabolik Hastalıklar ve Beslenme Kongresi; 2011; İzmir, Türkiye; 2011. p. 4.
  9. Büyükgebiz B, Öztürk Y. Doğumsal metabolik hastalıklarda beslenme. Klin Cocuk Forum 2002;2:38-44.
  10. Erol S, Işık DU, Çelik İH, Baş AY, Demirel N. Maternal fenilketonüri sendromuna bağlı çoklu konjenital anomali gelişen iki olgu. Türkiye Çocuk Hast Derg 2016;11:286-8.
  11. Al Hafid N, Christodoulou J. Phenylketonuria: a review of current and future treatments. Transl Pediatr 2015;4:304-17.
  12. Çevik A, Ertaş N. Fenilketonüri hastalığı ve hastalığa uygun gıda üretimi. Bozok Tıp Dergisi 2019;10:256-63.
  13. Köksal G, Özel Gökmen H. Metabolik hastalıklarda beslenme 1st ed. Ankara: Sağlık bakanlığı yayınları, 2012:1-37. E erişim: https://sbu.saglik.gov.tr/Ekutuphane/kitaplar/t56.pdf
  14. Çoker M. Metabolik hastalıklarda beslenme. İçinde: Selimoğlu MA (edt) Sağlıkta ve Hastalıkta Çocuk Beslenmesi. 1. Baskı. İstanbul: Akademi Yayınevi, 2014:403-416.
  15. Crone MR, Van Spronsen FJ, Oudshoorn K, Bekhof J, Van Rjin G, Verkerk PH. Behavioural factors related to metabolic control in patients with phenylketonuria. J Inherit Metab Dis 2005;28:627-37.
  16. Evans S, Daly A, Chahal S, MacDonald J, MacDonald A. Food acceptance and neophobia in children with phenylketonuria: a prospective controlled study. J Hum Nutr Diet 2016;29: 427-33.
  17. Top FÜ, Alemdar DK. Fenilketonürili çocuğu olan ailelerinin yaşadıkları güçlükler: Niteliksel bir çalışma. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi 2015; 12: 62-8.
  18. Besler HT, Rakıcıoğlu N, Ayaz A, Büyüktuncer Demirel Z, Gökmen Özel H, Samur F ve ark. Türkiye’ye özgü besin ve beslenme rehberi. Ankara: Merdiven Reklam Tanıtım, 2015:96.
  19. World Health Organization WHO AnthroPlus for personal computers Manual: Software for assessing growth of the world’s children and adolescents. Erişim tarihi: 16 Eylül 2019. Available from: https://www.who.int/
  20. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Sağlık Araştırması (Health Survey) 2010. Erişim tarihi: 16 Eylül 2019. E erişim: http://www.tuik. gov.tr/
  21. Acosta PB, Yannicelli S, Singh R, Mofidi S, Steiner R, DeVincentis E, ve ark. Nutrient intakes and physical growth of children with phenylketonuria undergoing nutrition therapy. J Am Diet Assoc 2003;103:1167-73.
  22. Giovannini M, Verduci E, Salvatici E, Fiori L. Phenilketonuria: Dietary and therapeutic challenges. J Inherit Metab Dis 2007;30:145-52.
  23. Okano Y, Hattori T, Fujimoto H, Noi K, Okamoto M, Watanabe T, ve ark. Nutritional status of patients with phenylketonuria in Japan. Mol Genet Metab Rep 2016;8:103-10.
  24. MacDonald A, Davies P, Daly A, Hopkins V, Hall SK, Asplin D, ve ark. Does maternal knowledge and parent education affect blood phenylalanine control in phenylketonuria? J Hum Nutr Diet 2008;21:351-8

Telif hakkı ve lisans

Telif hakkı © 2021 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl atıf yapılır

1.
Aktaç Ş, Öğren G, Fereli S, Karğın D, İçen H. Fenilketonürili Çocukların Beslenme Durum ve Davranışları Üzerine Annelerin Besleme Davranışlarının Etkisi. Turk J Pediatr Dis. 2021;15(3):174-180. https://doi.org/10.12956/tchd.561368