Öz

Amaç: Ergenler arasında akran zorbalığı evrensel bir sorundur. Çalışmada klinik örneklemde ergenlerde akran zorbalığının demografik değişkenler, siber zorbalık, siber mağduriyet ve öfke ifade tarzlarıyla ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. 

Gereç ve Yöntemler: Çocuk psikiyatri polikliniğine başvuran 61 ergen çalışmaya alındı. Sosyodemografik form, Sürekli Öfke ve Öfke Tarz Ölçeği, Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği-Ergen Formu, Siber Zorbalık Ölçeği ve Siber Mağduriyet Ölçekleri kullanıldı. Ergenlerde psikopatoloji varlığı DSM-5 ölçütleri esas alınarak yapılan klinik değerlendirme ile belirlendi. 

Bulgular: Çalışmaya katılan 61 ergenin %57.4’ü kızdı. Yaş ortancası 15 yıldı (min=11, maks= 18 yıl). Ergenlerin %27.9’u mağdur, %45.9’u hem zorba hem mağdur ve %4.9’u zorba olarak tanımlandı. Diğer sınıflandırmayla ergenlerin %78.7’sinin zorba/mağdur döngüsünde oldukları saptandı. En sık görülen zorbalık türü; sözel zorbalık (%37.7), en sık görülen mağduriyet türü ise fiziksel mağduriyetti (%60.7). Protez varlığı mağdur grubunda anlamlı düzeyde yüksek bulundu (p=0.041). Zorbalığın orta ergenlikte anlamlı düzeyde yüksek (p=0.026), zorbaların akademik başarısının daha kötü olduğu bulundu (p=0.008). Mağdurların babalarının anlamlı olarak düşük düzeyde eğitim almış oldukları saptandı (p=0.036). Hem zorba hem mağdur grupta; siber zorbalık, Sürekli Öfke ve Öfke Tarz Ölçeği öfke dışa alt ölçeği ve öfke içe alt ölçeği puanları, zorbalığa karışmayan grubun puanlarına göre anlamlı düzeyde yüksek bulundu (sırasıyla; z=- 3.167, p=0.003; z=-3.735, p=<0.001, F=7.372, p=0.001). 

Sonuç: Kötü akademik başarının zorbalık; babanın ilköğretim mezunu olmasının mağdur olma için riski artırdığı ve zorbalığa katılımın; siber zorbalık, siber mağduriyet ve sürekli öfke, öfke içe ve dışa puanlarını artırdığı söylenebilir. Farkındalığın ve müdahalelerin artırılması açısından ayrıntılı, ülkemizi temsil edebilecek, daha uzun süreli araştırmalara ihtiyaç vardır. 

Anahtar Kelimeler: DSM-5, Ergen, Öfke, Siber

Kaynakça

  1. Demir NÖ, Baran AG, Ulusoy D. Türkiye’de ergenlerin arkadaş-akran grupları ile ilişkileri ve sapmış davranışlar: Ankara örneklemi. Bilig: Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi 2005; 32: 83-108.
  2. Pişkin M.Okul zorbalığı: Tanımı, türleri, ilişkili olduğu faktörler ve alınabilecek önlemler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi 2002; 2: 531-62.
  3. Nansel TR, Craig W, Overpeck MD, Saluja G, Ruan WJ. Cross-national consistency in the relationship between bullying behaviors and psychosocial adjustment. Arch Pediatr Adolesc Med 2004; 158: 730-6.
  4. Karataş H. İlköğretim okullarında zorbalığa yönelik geliştirilen programın etkisinin incelenmesi (Doktora Tezi). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, 2011.
  5. Pişkin M. Ankara’daki ilköğretim öğrencileri arasında akran zorbalığının incelenmesi. Eğitim ve Bilim 2010;35:175-89.
  6. Kepenekci YK, Çınkır S. Bullying among Turkish high school students. Child Abuse Negl 2006; 30:193-204.
  7. Karataş H, Öztürk C. Relationship between bullying and health problems in primary school children. Asian Nurs Res 2011; 5: 81-7.
  8. Flannery DJ, Wester KL. Singer MI. Impact of exposure to violence in school on child and adolescent mental health and behavior. J Community Psychol 2004; 32: 559-73.
  9. Horzum MB, Ayas T. Orta öğretim öğrencilerin psikolojik belirtilere göre sanal zorba ve sanal mağdur düzeylerinin yordanması. Online J Technol Addict Cyberbullying 2014; 1: 21-36.
  10. Olweus D, Breivik K. Plight of victims of school bullying: The opposite of well-being. In: Ben-Arieh A, Casas F, Frønes I, Korbin JE (eds), Handbook of child well-being. 1st ed. Netherlands: Springer, 2014: 2593-616.
  11. Mishna F, Cook C, Gadalla T, Daciuk J, Solomon S. Cyber bullying behaviors among middle and high school students. Am J Orthopsychiatry 2010;80:362-74.
  12. Akbulut Y, Şahin YL, Erişti B. Cyberbullying victimization among Turkish online social utility members. Educ Technol Soc 2010; 13:192-201.
  13. Normantaite D, Perminas A. Changes in aggression of 13-17 year-old adolescents after ıntervention based on cognitive-behavioural therapy. Social Sciences 2013;79:46-55.
  14. Lochman JE, Powell NP, Clanton NC, McElroy HK. Anger and aggression. GG Bear, KM Minke, A Thomas (eds), Children’s Needs III: Development, Prevention, and Intervention. 3rd ed. Washington DC: National Association of School Psychologists, 2006: 115-33.
  15. Tanrikulu I, Campbell M. Correlates of traditional bullying and cyberbullying perpetration among Australian students. Children and Youth Services Review 2015;55:138-46.
  16. Arıcak OT, Özbay A. Investigation of the relationship between cyberbullying, cybervictimization, alexithymia and anger expression styles among adolescents. Computers in Human Behavior 2016; 55: 278-85.
  17. Pişkin M, Ayas T. Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği Ergen Formunun Geliştirilmesi. IX. Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi; 2007, 17-19 Ekim, İzmir, Türkiye.
  18. Siyez Diğdem M. Akran zorbalığı gruplarında empatik eğilim. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 2011;12:23-43.
  19. Arıcak OT, Tanrıkulu T, Kınay H. Siber mağduriyet ölçeği’nin ilk psikometrik bulguları. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi 2012;2: 1-6.
  20. Spielberger CD, Johnson EH, Russel FS, Crane RS, Jacobs GA, Worden TJ. The Experience and expression of anger: Construction and validation of an anger Expression Scale. In: Chesney MA, Roseman RH (eds). Anger and Hostility in Cardiovascular and Behavioral Disorder. New York: Hemshire/Mcgraw-Hill, 1985:5-30.
  21. Özer AK. Sürekli öfke (SL-ÖFKE) ve öfke ifade tarzı (ÖFKE-TARZ) ölçekleri ön çalışması. Türk Psikoloji Dergisi 1994;31:26-35.
  22. Salmon G, James A, Cassidy EL, Javaloyes MA. Bullying a review: Presentations to an adolescent psychiatric service and within a school for emotionally and behaviourally disturbed children. Clinical Child Psychology and Psychiatry 2000;5:563-79.
  23. Hansen HH, Hasselgård CE, Undheim AM, Indredavik MS. Bullying behaviour among Norwegian adolescents: Psychiatric diagnoses and school well-being in a clinical sample. Nord J Psychiatry 2014; 68:355–61.
  24. Pekel-Uludağlı N, Uçançok Z. Akran zorbalığı gruplarında yalnızlık ve akademik başarı ile sosyometrik statüye göre zorba/kurban davranış türleri. Türk Psikoloji Dergisi 2005;20:77-92.
  25. Bulgurcu S. İstanbul ilinde bir ilköğretim okulunda 6–8. sınıflarda akran zorbalığı sıklığının araştırılması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: 2011.
  26. Tıpırdamaz Sipahi H. İzmir ili Bornova ilçesinde ilköğretim 6. ve 7. sınıf öğrencilerinde akran zorbalığı, etkileyen ve eşlik eden faktörler (Doktora Tezi). İzmir: 2008.
  27. Gökler R. İlköğretim öğrencilerinde akran zorbalığının bazı değişkenler açısından incelenmesi (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ankara: 2007.
  28. Kapçı EG. İlköğretim öğrencilerinin zorbalığa maruz kalma türünün ve sıklığının depresyon, kaygı, benlik saygısıyla ilişkisi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi 2004;37:1-13.
  29. Gürsoy EC. Ergenlerde sosyodemografik özelliklere ve algılanan sosyal destek ile akran zorbalığına maruz kalmanın incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Maltepe Üniversitesi,2010.
  30. Genç G, Aksu MB. Genel lise öğrencilerinin zorba kurban davranışlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 2010;30:413-48.
  31. Albayrak S. Okulda uygulanan zorbalığı önleme programının zorbalığı azaltmasında etkisi (Doktora Tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2012.
  32. Çetinkaya S, Nur N, Ayvaz A, Özdemir D, Kavakcı Ö. Sosyoekonomik durumu farklı üç ilköğretim okulu öğrencilerinde akran zorbalığının depresyon ve benlik saygısı düzeyiyle ilişkisi. Anadolu Psikiyatri Dergisi 2009;10:151-8.
  33. Kılıç N. İlköğretim 6, 7, 8. sınıf öğrencilerinin zorbalık düzeylerinin yordanması (Konya ili Cihanbeyli ilçesi ilçe Merkez Örneği) (Yüksek Lisans Tezi). Ankara: 2009.
  34. Burnukara P. İlk ve orta ergenlikte geleneksel ve sanal akran zorbalığına ilişkin betimsel bir inceleme (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Hacettepe Üniversitesi, 2009.
  35. Li Q. New bottle old wine: A research of cyberbullying in schools. Computers in Human Behavior 2007;23:1777-91.
  36. Smith PK, Mahdavi J, Carvalho M, Fisher S, Russell S, Tippett N. Cyberbullying: Its nature and impact in secondary school pupils. Journal of Child Psychology and Psychiatry 2008;49:376–85.
  37. König A, Gollwitzer M, Steffgen G. Cyberbullying as an Act of Revenge? Australian Journal of Guidence&Counselling 2010;20: 210-24.
  38. Hemphill SA, Heerde JA. Adolescent predictors of young adult cyberbullying perpetration and victimization among Australian youth. J Adolesc Health 2014;55:580-7.
  39. Hakan S. İlköğretim öğrencilerinin farklı zorbalık türleri ile karşı karşıya kalma sıklığının ve boyun eğme davranışı ile durumluk-sürekli öfke ile ilişkisinin karşılaştırılması. Milli Eğitim Dergisi 2011; 190:54-71.

Telif hakkı ve lisans

Telif hakkı © 2020 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl atıf yapılır

1.
Çelen Ç. Çocuk Psikiyatrisi Polikliniğine Başvuran Ergenlerde Akran Zorbalığı ile Siber Zorbalık ve Öfke İfade Tarzlarının İlişkisi. Turk J Pediatr Dis. 2020;14(2):108-118. https://doi.org/10.12956/tjpd.2018.398