Öz
Amaç: Küçük çocuklarda beslenme ile ilgili davranışların gelişimi çocuğun bakım veren kişi ile ilişkileri çerçevesinde gelişirve hemen her zaman karşılıklı bir ilişkiye ve etkileşime bağlıdır. Bu çalışmanın amacı; 9 ay ile 72 ay arasında çocuğuolan annelerin besleme/yedirme süreci ile ilgili duygu, düşünce ve yaklaşımlarını değerlendirmeyi amaçlayan geçerli vegüvenilir bir ölçek geliştirmektir.
Gereç ve Yöntemler: Araştırma, Ankara il sınırları içinde bulunan 26’sı kreş ve çocuk gündüz bakımevi ve biri AileSağlığı Merkezi olmak üzere toplam 27 farklı kurum ve kuruluşta 9-72 aylık çocukların anneleri üzerinde yürütülmüştür.Ölçeğin geçerliği; faktör analizi, korelasyon, alt ve üst % 27’lik grubun t testi ile karşılaştırılması teknikleri ile değerlendirilmiştir.Ölçeğin kapsam geçerliğinin değerlendirilmesi için alanda yetkin beş uzmanın görüşüne başvurulmuştur. Ölçeğingüvenirliğine ilişkin olarak; Cronbach Alpha iç tutarlık katsayıları, test-tekrar test korelasyon katsayıları ve madde toplamkorelasyonları hesaplanmıştır.
Bulgular: 529’u kız(% 47.2), 592’si(% 52.8) erkek olan toplam 1121 sağlıklı çocuğun annesinin doldurmuş olduğu ölçekaraştırmaya dahil edilmiştir. Annelerin yaşı 18-48 yaş (X= 34.87 yıl±4.78 yıl) arasında değişmektedir. Ölçek; “Öğün sırasındakiNegatif Duygu Durumu”, “Yetersiz/Dengesiz Beslenmeye İlişkin Tutumlar”, “Negatif Besleme Stratejileri”, “ZorlaBesleme”, “Diğerlerinin Görüşüne Tepki” olarak adlandırılmış olan beş faktörden oluşmaktadır. Faktörlerin birlikte açıkladığıtoplam varyans oranı % 56.49’dur. Ölçeğe ait Cronbach Alpha değeri 0.91’dir, test-tekrar test güvenirlik katsayısı0.94’tür. Alt-üst %27’lik grup ortalamaları arasındaki fark p<0,001 düzeyinde anlamlıdır. Ölçeğin faktör yapısı DoğrulayıcıFaktör Analizi sonuçlarına göre doğrulanmıştır.
Sonuç: Sonuçlar, 27 maddeden oluşan ölçeğin geçerli ve güvenilir olduğunu ortaya koymuştur.
Anahtar Kelimeler: Anne tutumları, Beslenme süreci, Geçerlik, Güvenilirlik
Kaynakça
- Doğan DG, Ertem İÖ. Bebeklik ve erken çocukluk döneminde yeme sorunları. İçinde: Ertem İÖ ed. Gelişimsel Pediatri. Ankara: Çocuk Hastalıkları Araştırma Vakfı, 2005:227-46.
- Anderson AC, Lock J. Beslenme bozuklukları. İçinde: Steiner H, Yalom DI ed. Okul-Öncesi Çocuklarının Terapisi. (Çev. Yeşilmen ŞÇ). İstanbul: Prestij Yayınları, 2007:235-61.
- Erden G, Üstün B. Bebeklik ve çocukluk döneminde yeme sorunları: beslenmede ilişkinin önemi. İçinde: Aysev AS, Taner YI ed. Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları. Ankara:Johnson&Johnson, 2007:541-52.
- Birch LL, Fisher JO, Grimm-Thomas K, Markey CN, Sawyer R, Johnson SL. Confirmatory factor analysis of the child feeding questionnaire: A measure of parental attitudes, beliefs and practices about child feeding and obesity proneness. Appetite 2001;36:201-10.
- Wardle J, Sanderson S, Guthrie CA, Rapoport L, Plomin R. Parental feeding style and the intergenerational transmission of obesity risk. Obes Res 2002;10:453-62.
- Eizenman DM, Holub S. Comprehensive feeding practices questionnaire: Validation of a new measure of parental feeding practices. J Pediatr Psychol 2007;32:960-72.
- Berlin KS, Davies WH, Silverman AH, Rudolph CD. Assessing family-based feeding strategies, strengths, and mealtime structure with the feeding strategies questionnaire. J Pediatr Psychol 2011;36:586-95.
- Hendy HM, Williams KE, Camise TS, Eckman N, Hedemann A. The Parent Mealtime Action Scale (PMAS). Development and association with children’s diet and weight. Appetite 2009;52:328-39.
- Hendy HM, Harclerode W, Williams KE. The Parent Mealtime Action Scale revised (PMAS-R): Psychometric characteristics and associations with variables of clinical interest. Appetite 2016;105:283-90.
- Hughes SO, Power TG, Orlet Fisher J, Mueller S, Nicklas TA. Revisiting a neglected construct. Parenting styles in a child-feeding context. Appetite 2005;44:83-92.
- Polat S, Erci B. Psychometric properties of the Child Feeding Scale in Turkish mothers. Asian Nurs Res 2010;4:111-21.
- Camcı N, Bas M, Buyukkaragoz AH. The psychometric properties of the Child Feeding Questionnaire (CFQ) in Turkey. Appetite 2014;78:49-54.
- Erdim L, Ergün A, Kuğuoğlu S. Okulçağı çocuklarında çocuk beslenme anketinin geçerlik ve güvenirliği. Clin Exp Health Sci 2017;7:100-6.
- Özçetin M, Yılmaz R, Erkorkmaz Ü, Esmeray H. Ebeveyn besleme tarzı anketi geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Ped Arş 2010;45: 124-31.
- Arslan N, Erol S. Ebeveyn yemek zamanı davranışları ölçeği’nin türkçe geçerlik ve güvenirliği. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi 2014;16:16-27.
- Seçer Z, Gündüz Ş, Önder A. Ebeveyn/bakıcı besleme stilleri ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kastamonu Eğitim Dergisi 2016;24:1-16.
- Karasar N. Bilimsel Araştırma Yöntemi.15. baskı. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 2005.
- Tezbaşaran AA. Likert Tipi Ölçek Geliştirme Kılavuzu. 2. baskı. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları, 1997.
- DeVellis RF. Scale Development. Theory and Applications. 2nd ed. California: Sage Publications Inc, 2003.
- Tavşancıl E. Tutumların Ölçülmesi ve SPSS ile Veri Analizi. 3. baskı. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 2006.
- Büyüköztürk Ş, Çakmak EK, Akgün ÖA, Karadeniz Ş, Demirel F. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Yayınları, 2008.
- Kalaycı Ş. Faktör analizi. İçinde: Kalaycı Ş ed. SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri. 2. baskı. Ankara: Asil Yayın Dağıtım Ltd Şti, 2006:321-31.
- Çokluk Ö, Şekercioğlu G, Büyüköztürk Ş. Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik ve Lısrel Uygulamaları. Ankara: Pegem Akademi, 2012.
- Büyüköztürk Ş. Sosyal Bilimler için Veri Analizi El Kitabı. İstatistik, Araştırma Deseni, SPSS Uygulamaları ve Yorum. 7. baskı. Ankara: Pegem A Yayıncılık, 2007.
- Şeker H, Gençdoğan B. Psikoloji ve Eğitimde Ölçme Aracı Geliştirme. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 2006.
- Durmuş B, Yurtkoru SE, Çinko M. Sosyal Bilimlerde SPSS’le Veri Analizi. 4. baskı. İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş, 2011.
- Demir MÖ. Sosyal Bilimlerde İstatistiksel Analiz: SPSS 20 Kullanım Kılavuzu. Ankara: Detay Yayıncılık, 2012.
- Alpar R. Spor, Sağlık ve Eğitim Bilimlerinden Örneklerle Uygulamalı İstatistik ve Geçerlik-Güvenirlik. Ankara: Detay Yayıncılık, 2010.
- Alpar R. Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler. 3. baskı. Ankara: Detay Yayıncılık, 2011.
- Şencan H. Sosyal ve Davranışsal Ölçümlerde Güvenilirlik ve Geçerlilik. Ankara: Seçkin Yayınları, 2005.
- Şimşek ÖF. Yapısal Eşitlik Modellemesine Giriş, Temel İlkeler ve Lisrel Uygulamaları. Ankara: Ekinoks Eğitim Danışmanlık Hiz. ve Bas. Yay. Dağ. San. ve Tic. Ltd. Şti., 2007.
- Sümer N. Yapısal eşitlik modelleri: Temel kavramlar ve örnek uygulamalar. Türk Psikoloji Yazıları 2000;3:49-74.
- Çakmak EK, Güneş E, Çiftçi S, Üstündağ MT. Web sitesi kullanılabilirlik ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik, güvenirlik analizi ve uygulama sonuçları. PEGEGOG 2011;1:31-40.
- Özdamar K. Paket Programlar ile İstatistik Veri Analizi. 4. baskı. Eskişehir: Kaan Kitabevi, 2002.
- Ergin DY. Ölçeklerde geçerlik ve güvenirlik. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 1995;7:125-48.
Telif hakkı ve lisans
Telif hakkı © 2020 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) altında dağıtılmıştır.