Öz

Amaç: Uzun etkili ve potent bir glukortikoid olan deksametazon ve orta etkili ve orta etki gücü olan metilprednizolonun intravenöz bolus olarak verilmesinin adrenal yetmezliğe neden olup olmadığını değerlendirmektir.

Gereç ve Yöntemler: Yaşları 2 ay ve 18 yaş arası değişen ve son 3 yılda çeşitli sebeplerle on günden daha uzun süre intravenöz deksametazon veya metilprednizolon tedavisi alan ve steroid tedavisinin kesilmesi açısından Çocuk Endokrinoloji bölümüne yönlendirilen 46 olgu (24 kız, 22 erkek) çalışmaya dahil edildi. Olguların yaşı, kortikosteroid tedavisi alma süreleri (gün), hidrokortizon eşdeğeri olarak ortalama tedavi dozu (mg/m2/gün), tedavi alırken değerlendirilen bazal ACTH ve kortizol düzeyleri, düşük doz ACTH testi zirve kortizol yanıtı kaydedildi. Serumda bazal sabah kortizol düzeyi 3 μg/dl’nin (85 nmol/L) altında olması kortikosteroid kullanımına bağlı adrenal yetmezlik lehine değerlendirilirken 20 μg/dl’nin üzerinde olması normal kabul edildi. Düşük doz ACTH testinde zirve kortizol düzeyinin ≥18 μg/dl (500 nmol/L) olması normal olarak değerlendirildi.

Bulgular: Olguların ortalama yaşları 7.9±5.8 yıl (aralık 2 ay-18 yıl), ortalama kortikosteroid kullanma süreleri 26.2±11.8 (aralık 12-75) gün, ortalama günlük doz sayısı 2.2±1.2 (aralık 1-4), ortalama hidrokortizon eşdeğeri kortikosteroid dozları 235.6±114.6 (aralık 86-428) mg/m2/gündü. Olguların ortalama bazal kortizol düzeyi 9.9±4.0 (aralık 4.2-16.8) μg/dl, ortalama bazal ACTH düzeyi 30.4±18.6 (aralık 8.6-72.5) pg/ml’di. Olguların hepsinin zirve kortizol yanıtı ≥ 18 μg/dl’di.

Sonuç: Bu çalışmada glukortikoidlerin intravenöz bolus olarak verilmesi hiçbir olguda adrenal supresyona yol açmamıştır. Suprafizyolojik dozlarda ortalama 26 gün gibi uzun bir sürede deksametazon ve metilprednizolon gibi güçlü glukokortikoidlerin intravenöz yolla verilmesine rağmen olguların hiçbirinde adrenal supresyon gelişmemiş olması adrenal supresyon gelişiminde tedavi süresi ve tedavi dozu kadar ilacın veriliş şeklinin de önemli olduğunu göstermektedir. Glukortikoidlerin intravenöz bolus olarak verilmesi adrenal supresyon açısından daha az riskli olabilir. Bu konu ile ilgili daha çok sayıda vaka içeren çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler: Adrenal yetmezlik, deksametazon, hipotalamo-hipofizer sistem, metilprednizolon

Kaynakça

  1. Arlt W, Allolio B. Adrenal insufficiency. Lancet 2003;361:1881-93.
  2. Axelrod L. Perioperative management of patients treated with glucocorticoids. Endocrinol Metab Clin North Am 2003;32:367-83.
  3. LaRochelle GE, Jr., LaRochelle AG, Ratner RE, Borenstein DG. Recovery of the hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) axis in patients with rheumatic diseases receiving low-dose prednisone. Am J Med 1993;95:258-64.
  4. Cooper MS, Stewart PM. Corticosteroid insufficiency in acutely ill patients. N Engl J Med 2003;348:727-34.
  5. Kountz DS, Clark CL. Safely withdrawing patients from chronic glucocorticoid therapy. Am Fam Physician 1997;55:521-5.
  6. Schlaghecke R, Kornely E, Santen RT, Ridderskamp P. The effect of long-term glucocorticoid therapy on pituitary-adrenal responses to exogenous corticotropin-releasing hormone. N Engl J Med 1992;326:226-30.
  7. Walther FJ, Findlay RD, Durand M. Adrenal suppression and extubation rate after moderately early low-dose dexamethasone therapy in very preterm infants. Early Hum Dev 2003;74:37-45.
  8. Brundage KL, Mohsini KG, Froese AB, Walker CR, Fisher JT. Dexamethasone therapy for bronchopulmonary dysplasia: improved respiratory mechanics without adrenal suppression. Pediatr Pulmonol 1992;12:162-9.
  9. Deutschbein T, Unger N, Mann K, Petersenn S. Diagnosis of secondary adrenal insufficiency: unstimulated early morning cortisol in saliva and serum in comparison with the insulin tolerance test. Horm Metab Res 2009;41:834-9.
  10. Endert E, Ouwehand A, Fliers E, Prummel MF, Wiersinga WM. Establishment of reference values for endocrine tests. Part IV: Adrenal insufficiency. Neth J Med 2005;63:435-43.
  11. Krasner AS. Glucocorticoid-induced adrenal insufficiency. JAMA 1999;282:671-6.
  12. Grinspoon SK, Biller BM. Clinical review 62: Laboratory assessment of adrenal insufficiency. J Clin Endocrinol Metab 1994;79:923-31.
  13. Zollner EW. Hypothalamic-pituitary-adrenal axis suppression in asthmatic children on inhaled corticosteroids: part 1. Which test should be used? Pediatr Allergy Immunol 2007;18:401-9.
  14. Gonc EN, Kandemir N, Kinik ST. Significance of low-dose and standard-dose ACTH tests compared to overnight metyrapone test in the diagnosis of adrenal insufficiency in childhood. Horm Res 2003;60:191-7.
  15. Tordjman K, Jaffe A, Grazas N, Apter C, Stern N. The role of the low dose (1 microgram) adrenocorticotropin test in the evaluation of patients with pituitary diseases. J Clin Endocrinol Metab 1995;80:1301-5.
  16. Laxer RM. Pharmacology and drug therapy. In: Cassidy JT, Petty RE, Laxer RM, Lindsley CB (eds). Textbook of pediatric rheumatology. 5 ed. Philadelphia: Elsevier 2005;76-141.
  17. Alves C, Robazzi TC, Mendonca M. Withdrawal from glucocorticosteroid therapy: clinical practice recommendations. J Pediatr (Rio J) 2008;84:192-202.
  18. Joseph RM, Hunter AL, Ray DW, Dixon WG. Systemic glucocorticoid therapy and adrenal insufficiency in adults: A systematic review. Semin Arthritis Rheum 2016;46:133-41.
  19. Longui CA. Glucocorticoid therapy: minimizing side effects. J Pediatr (Rio J) 2007;83:S163-77.
  20. Schimmer BP, Funder JW. ACTH, Adrenal Steroids, and Pharmacology of the Adrenal Cortex. In: Brunton LL, Chabner BA, Knollmann BC (eds). Goodman & Gilman’s: The Pharmacological Basis of Therapeutics. 12th ed: McGraw-Hill Education, 2011.
  21. Liu D, Ahmet A, Ward L, Krishnamoorthy P, Mandelcorn ED, Leigh R, et al. A practical guide to the monitoring and management of the complications of systemic corticosteroid therapy. Allergy Asthma Clin Immunol 2013;9:30.
  22. Ahmed TA. Pharmacokinetics of Drugs Following IV Bolus, IV Infusion, and Oral Administration. In: Ahmed TA (ed). Basic Pharmacokinetic Concepts and Some Clinical Applications: IntechOpen; 2015.
  23. Sani SN, Siwale RC. Multicompartment Models: Intravenous Bolus Administration. In: Shargel L, Yu ABC (eds). Applied Biopharmaceutics & Pharmacokinetics. 7th ed. McGraw-Hill Education; 2016.
  24. Barbour AM, Fossler MJ. Infusions Are the Optimal Dosing Method in Intravenous ADME Studies Rather Than Bolus Dosing. J Clin Pharmacol 2018;58:25-8.
  25. Zheng H. Intravenous Infusion. In: Shargel L, Yu ABC (eds). Applied Biopharmaceutics & Pharmacokinetics. 7th ed. McGraw-Hill Education; 2016.
  26. Duan JZ. Pharmacokinetics of Oral Absorption. In: Shargel L, Yu ABC (eds). Applied Biopharmaceutics & Pharmacokinetics. 7th ed. McGraw-Hill Education; 2016.
  27. Wenning GK, Wietholter H, Schnauder G, Muller PH, Kanduth S, Renn W. Recovery of the hypothalamic-pituitary-adrenal axis from suppression by short-term, high-dose intravenous prednisolone therapy in patients with MS. Acta Neurol Scand 1994;89:270-3.
  28. Brophy T, Chalk JB, Ridgeway K, Tyrer JH, Eadie MJ. Cortisol production during high dose dexamethasone therapy in neurological and neurosurgical patients. J Neurol Neurosurg Psychiatry 1984;47:1081-6.
  29. Faical S, Uehara MH. Systemic effects and withdrawal syndrome in chronic users of corticosteroids. Rev Assoc Med Bras 1998;44:69-74.
  30. Kozower M, Veatch L, Kaplan MM. Decreased clearance of prednisolone, a factor in the development of corticosteroid side effects. J Clin Endocrinol Metab 1974;38:407-12.
  31. Da Silva AN, Schiff D. Adrenal insufficiency secondary to glucocorticoid withdrawal in patients with brain tumor. Surg Neurol 2007;67:508-10.
  32. Goichot B, Vinzio S, Luca F, Schlienger JL. Do we still have glucocorticoid-induced adrenal insufficiency? Presse Med 2007;36:1065-71.

Telif hakkı ve lisans

Telif hakkı © 2020 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl atıf yapılır

1.
Vurallı D, Alikaşifoğlu A. İntravenöz yolla yüksek dozda ve orta-uzun süreli verilen deksametazon ve metilprednizolon tedavilerinin hipotalamus-hipofiz-adrenal (HHA) aksa etkisi. Turk J Pediatr Dis. 2020;14(4):333-338. https://doi.org/10.12956/tchd.644700